Polska opieka okołoporodowa przechodzi istotne zmiany organizacyjne. Jednym z najbardziej widocznych zjawisk jest stopniowe zmniejszanie się liczby funkcjonujących oddziałów ginekologiczno-położniczych. W tle znajdują się przede wszystkim zmiany demograficzne: liczba urodzeń systematycznie spada, a utrzymywanie oddziałów przy niewielkiej liczbie porodów staje się dla części szpitali coraz większym wyzwaniem organizacyjnym i finansowym.
Z punktu widzenia całego systemu oznacza to jednak nie tylko zmianę liczby porodówek. Oznacza również konieczność sprawnego organizowania opieki nad pacjentkami i noworodkami oraz transportu pomiędzy placówkami o różnym poziomie specjalizacji.
W przypadku noworodka wymagającego specjalistycznej pomocy szczególnego znaczenia nabiera więc transport medyczny. A wraz z nim – transporter noworodkowy, a także pozostałe wyposażenie neonatologiczne.
Najważniejsze informacje:
- Liczba porodówek w Polsce systematycznie spada, co wiąże się m. in. spadkiem liczby urodzeń.
- Koncentracja opieki w większych ośrodkach zwiększa znaczenie transportu noworodków między placówkami o różnym poziomie specjalizacji.
- Transport noworodka jest częścią procesu leczenia, dlatego wymaga odpowiedniego zabezpieczenia termicznego, monitorowania oraz specjalistycznego wyposażenia, w tym transporterów i inkubatorów transportowych.
- Rozwój sieci współpracujących placówek sprawia, że specjalistyczny transport neonatologiczny staje się ważnym elementem ciągłości opieki nad wcześniakami i noworodkami wymagającymi intensywnej terapii.
Coraz mniej porodówek – dane Ministerstwa Zdrowia pokazują skalę zmian
Dane przedstawione przez Ministerstwo Zdrowia pokazują, że proces zmniejszania liczby oddziałów położniczo-ginekologicznych trwa od kilku lat.
Według informacji Ministerstwa, od 2010 roku, zamknięto jedną czwartą porodówek. Podczas gdy jeszcze w 2010 roku było ich 406, w 2025 roku (od stycznia do listopada) świadczenia położnicze realizowało 305 oddziałów. Łącznie w 2025 roku zamknięto kilkanaście porodówek i nic nie wskazuje na to, by w tym roku tendencja ta się zmieniła.
Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia wskazuje na podstawową przyczynę tego trendu, tj. zmianę sytuacji demograficznej. W 2020 roku w Polsce odnotowano około 350 tys. porodów, natomiast w 2025 roku liczba ta spadła do około 238 tys., podczas gdy jeszcze w 2010 roku liczba ta wynosiła 413 tys.
Z perspektywy systemu ochrony zdrowia istotny jest jednak sam fakt: dostępność oddziałów położniczych zmienia się, a opieka nad kobietą i noworodkiem coraz częściej musi być organizowana w ramach sieci placówek, a nie wyłącznie w jednym lokalnym szpitalu.
Co oznacza zamknięcie porodówki?
Najbardziej oczywistą konsekwencją jest konieczność korzystania przez część pacjentek z innego szpitala. W wielu przypadkach może to oznaczać dłuższy przejazd do placówki posiadającej oddział położniczo-ginekologiczny.
Zmiana organizacji opieki może więc oznaczać większą rolę współpracy pomiędzy placówkami. Szczególnego znaczenia nabiera to w sytuacjach, w których problem nie dotyczy samego porodu, lecz stanu zdrowia dziecka po urodzeniu.
Noworodek z niewydolnością oddechową, zaburzeniami krążenia, bardzo niską masą urodzeniową, wymagający leczenia chirurgicznego lub intensywnej terapii może potrzebować opieki w ośrodku dysponującym odpowiednim zapleczem neonatologicznym.
Wtedy najbardziej istotne jest pytanie: jak bezpiecznie przetransportować dziecko do właściwego ośrodka? Transport noworodka nie jest odpowiednikiem transportu starszego dziecka czy osoby dorosłej. Organizm noworodka charakteryzuje się m.in. niedojrzałością mechanizmów termoregulacji, a stan kliniczny najmniejszych pacjentów może zmieniać się bardzo szybko. W przypadku dzieci wymagających intensywnej terapii transport jest więc częścią procesu leczenia, a nie jedynie logistycznym przemieszczeniem pacjenta z punktu A do punktu B.
Problem ten pokazuje, że specjalistyczne urządzenia neonatologiczne w ambulansie nie jest wyposażeniem dodatkowym czy rozwiązaniem przeznaczonym wyłącznie dla najbardziej wyspecjalizowanych ośrodków. Jest elementem infrastruktury umożliwiającej bezpieczne przemieszczanie pacjenta neonatologicznego pomiędzy miejscami udzielania świadczeń.
W idealnym modelu ciężko chory noworodek powinien być transportowany przez wyspecjalizowany zespół dysponujący odpowiednim ambulansem i pełnym wyposażeniem medycznym. W praktyce system transportowy musi jednak odpowiadać na różne sytuacje.
Transport może odbywać się:
- pomiędzy oddziałami tego samego szpitala,
- z oddziału położniczego do oddziału neonatologicznego,
- pomiędzy szpitalami,
- do ośrodka o wyższym poziomie referencyjności,
- w ramach transportu drogowego, a w określonych przypadkach również lotniczego.
W każdym z tych przypadków najważniejsze znaczenie ma właściwe zabezpieczenie dziecka. Oprócz samego ambulansu niezwykle istotnym elementem systemu jest mobilny transporter neonatologiczny/inkubator transportowy, dostosowany do specyfiki pacjenta i warunków transportu.
Specjalistyczne transportery noworodkowe
W przypadku zdrowego dziecka transport zwykle nie stanowi szczególnego problemu. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja wcześniaka lub noworodka wymagającego intensywnej terapii. Transporter powinien umożliwiać stworzenie możliwie stabilnych warunków podczas przemieszczania pacjenta. W zależności od konstrukcji i przeznaczenia urządzenia istotne mogą być m.in.:
- ochrona termiczna,
- zabezpieczenie dziecka przed przemieszczaniem,
- możliwość prowadzenia terapii i monitorowania pacjenta w czasie transportu,
- dostęp do przewodów, kabli i aparatury,
- możliwość bezpiecznego mocowania do noszy,
- ograniczenie skutków drgań i wstrząsów,
- możliwość obserwacji dziecka bez konieczności ciągłego otwierania osłony,
- kompatybilność z wyposażeniem wykorzystywanym przez zespoły transportowe.
W przypadku transportu pacjentów neonatologicznych wyposażenie musi być więc projektowane z myślą o znacznie bardziej wymagających warunkach niż tych występujących podczas zwykłego przewozu pacjenta.
Rozwój technologii medycznych sprawił, że dostępne są dziś różne rozwiązania przeznaczone do transportu najmniejszych pacjentów. Przykładem jest transporter neonatologiczny dla noworodków i niemowląt BabyPod 2 – mobilny inkubator przeznaczony do przewozu pacjentów pediatrycznych o masie do 8 kg. Konstrukcja została opracowana z uwzględnieniem transportu drogowego i lotniczego, a także przemieszczania pacjenta pomiędzy oddziałami i placówkami. Zastosowanie lekkiej konstrukcji kompozytowej, przezroczystych osłon oraz elementów absorbujących energię pozwala połączyć mobilność z ochroną dziecka podczas transportu.
Innym rozwiązaniem jest BabyPod20, również przeznaczony dla pacjentów o masie od 2 do 8 kg. Urządzenie umożliwia transport wewnątrzszpitalny oraz międzyszpitalny i może być wykorzystywane w pojazdach ratunkowych drogowych i lotniczych. Producent przewidział m.in. system odprowadzania CO₂, przestrzeń umożliwiającą prowadzenie przewodów i kabli oraz system mocowania do różnych rodzajów noszy.
Z kolei inkubator transportowy NeoPod wyróżnia się brakiem konieczności stosowania zasilania elektrycznego do działania urządzenia. Producent przewiduje także możliwość utrzymania odpowiedniej temperatury noworodka z wykorzystaniem kompatybilnych akcesoriów termicznych (np. system podtrzymywania temperatury noworodków i niemowląt BP37).
Wybór konkretnego rozwiązania powinien oczywiście wynikać ze specyfiki transportu, rodzaju pacjentów, posiadanej aparatury oraz organizacji pracy zespołu medycznego.
Likwidacja porodówek zwiększa znaczenie sprawnego transportu medycznego
Zmniejszająca się liczba oddziałów położniczych nie oznacza automatycznie, że każdy poród będzie bardziej skomplikowany. Oznacza jednak, że system ochrony zdrowia musi coraz sprawniej organizować opiekę i transport pomiędzy placówkami, co ma szczególne znaczenie w neonatologii.
Jeżeli dziecko urodzi się w placówce, która nie dysponuje odpowiednim zapleczem do leczenia konkretnego problemu, konieczne może być przekazanie go do ośrodka posiadającego właściwy poziom opieki neonatologicznej. Podobnie może wyglądać sytuacja, gdy stan dziecka pogorszy się już po porodzie i pojawi się konieczność wykonania zabiegu lub zastosowania specjalistycznego leczenia.
Oznacza to, że wraz ze zmianą modelu organizacji opieki rośnie znaczenie nie tylko samych placówek, ale również infrastruktury umożliwiającej bezpieczne przemieszczanie pacjentów.
Zmiany demograficzne prawdopodobnie będą nadal wpływać na organizację polskiego systemu ochrony zdrowia. Spadek liczby urodzeń oznacza presję na funkcjonowanie małych oddziałów, a koncentracja części świadczeń w większych ośrodkach zwiększa znaczenie współpracy pomiędzy placówkami. W takim systemie transport medyczny przestaje być jedynie dodatkiem do leczenia. Staje się łącznikiem pomiędzy poszczególnymi poziomami opieki.
W neonatologii ma to szczególne znaczenie, ponieważ pacjentem jest człowiek wymagający wyjątkowej ochrony, często o bardzo małej masie ciała i dużej wrażliwości na zmiany temperatury, wstrząsy etc.
W związku podmioty odpowiedzialne za organizację transportu pacjentów pediatrycznych powinny dobierać wyposażenie odpowiednio do rzeczywistych potrzeb klinicznych.
Specjalistyczne inkubatory transportowe noworodkowe mogą w takim systemie pełnić bardzo ważną funkcję: umożliwiać bezpieczne przemieszczanie noworodka wtedy, gdy właściwa opieka medyczna znajduje się w innym miejscu. A im bardziej opieka okołoporodowa będzie opierała się na współpracy wielu placówek, tym większego znaczenia nabierać będą rozwiązania pozwalające zachować ciągłość i bezpieczeństwo leczenia również podczas transportu.